Inhoud

• Introductie
• Zadelproblemen die de prestatie beïnvloeden
• Ruiters kunnen het passen van het zadel en de balans beïnvloeden
• Symptomen bij het paard
• Zadelpassen – Essentiële informatie
• Conclusie

INTRODUCTIE

De meeste mensen in de paardenwereld kennen het volgende gezegde: "No feet, no horse".

Ik wil er het volgende aan toevoegen, dat even waar is : "Poor fitting saddle, Poor performance" (een slecht passend zadel, een slechte prestatie).
Het is vast geen nieuwtje dat ik in mijn beroep dagelijks geconfronteerd word met het beoordelen van zadels. Ze zijn een van de hoofdoorzaken van serieuze rugproblemen bij paarden. Ik moet zeggen dat ik nog dagelijks geschokt ben bij het zien van zoveel slecht passende zadels. Ik zal nooit begrijpen hoe sommige mensen een zadel uit een rek of via het internet kunnen kopen, zonder het professioneel te hebben laten passen op hun paard. Elk paard heeft namelijk een verschillende vorm. Noch zal ik ooit begrijpen hoe zadels drie jaar of langer gebruikt worden zonder dat de kussens gecontroleerd of bijgevuld worden. Sommige mensen lijken te denken dat, omdat ze een chic, duur zadel hebben, dit niet nagekeken moet worden. Dat is net hetzelfde als zeggen "Mijn auto is een Porsche, die heeft geen onderhoud nodig". Wel, we zullen zien wat er gebeurt als je je auto niet naar de garage brengt...? Een jaarlijks routineonderzoek van je paard en zadel kost geen fortuin. De meeste zadelconsulenten rekenen ongeveer 50 euro aan. Sommige mensen geven meer geld uit bij de kapper... Geld proberen te besparen op een zadel en het onderhoud ervan zal niet voordelig zijn op lange termijn. Als je zadel niet past, zul je snel je dierenartsrekeningen zien stijgen. Dus laat alsjeblieft je zadels passen door een professional.

Je kunt de lokale gecertificeerde meester zadelmakers en consulenten vinden op www.mastersaddlers.co.uk (voor Engeland) of www.msfc.nl voor Europa.

Nog enkele van mijn grootste klachten zijn de positie van het zadel en overdadige opvulling van de kussens. De meeste ruiters plaatsen het zadel te ver naar voor zodat het op de schouderbladen van het paard rust. Dit zal de beweging van de voorhand belemmeren en de ruiter naar achter kantelen. Teveel of te dikke zadeldoeken verhinderen het passen van het zadel net zoals 2 paar dikke sokken in anders goed passende wandelschoenen deze oncomfortabel maken en pijn veroorzaken.

Maar gelukkig is alles zo slecht nog niet ! De meeste paardeneigenaars in Groot-Brittannië begrijpen dat het zadel en de manier waarop het past fundamenteel zijn voor het welzijn, comfort en de prestatie van het paard. Hopelijk volgt dit ook in Belgiё ! Voorkomen is altijd beter dan genezen. Meer en meer paardeneigenaars zetten een grote stap vooruit door het passen van hun zadels regelmatig te laten nakijken op bijna dezelfde manier als waarop ze regelmatig afspraken maken om de tanden van het dier te laten nazien door een paardentandarts of om hun rug te laten nazien door een fysiotherapeut.
Een zadel dat vorig jaar paste, kan dit jaar niet perfect zijn aangezien paarden van vorm veranderen tijdens hun werkleven.

Terug naar boven

ZADELPROBLEMEN DIE DE PRESTATIE BEÏNVLOEDEN

Pijnlijke ruggen door slecht passende zadels zijn een algemeen en meestal onderschat probleem. Het zadel moet het paard precies passen. Hoe klein de imperfectie ook is, het kan toch beperkend genoeg zijn om de prestatie van het paard te wijzigen. Overdadige of ongelijke druk verhindert dat de spieren voldoende bloedcirculatie krijgen tijdens de training. Bij een verminderde bloedtoevoer is spierontwikkeling en opbouw van een toplijn niet mogelijk. Druk en een gebrekkige bloedtoevoer veroorzaken spierspasmen waardoor de werking van het zenuwstelsel geschaad wordt. Het paard zal de druk proberen te vermijden door zijn gangpatroon te wijzigen; dit heeft een effect op de biomechanica van het paard. Overmatige zadeldruk kan de volgende oorzaken hebben:

• Zadel te ver naar voor geplaatst
• Te smalle of te brede boom
• Gedraaide boom
• Te lang zadel
• Te smalle ruimte tussen de kussens van het zadel
• Te lange zweetbladen
• Ongelijk of overdadig gevulde zweetbladen
• Asymmetrische stijgbeugelhaken

Zoek naar tekenen van lichte zwelling na het werken, wijzigingen in de haarkleur (wit haar), ongelijke spierontwikkeling, wrevel jegens het zadelen/ singelen en achteruitgang in de prestatie. Verwondingen kunnen voorkomen aan de voorkant van het zadel of aan de achterkant, aan één zijkant of aan beide.

Zadel te ver naar voor geplaatst:

Het zadel moet achter het schouderblad rusten. Als het bovenop het schouderblad zit, zal het de schouderbeweging hinderen en zal het paard zijn passen verkorten. Dit beïnvloedt de biomechanica van de volledige voorhand, inclusief belasting van de hoeven.

Te smalle zadelboom:

Het zadelboompunt moet parallel achter de schouderbladen liggen, waardoor het een gelijke druk overbrengt op het draagvlak. Als de boom te smal is, kan dit een knelling tussen de schouderbladen veroorzaken, wat kan leiden tot een korte, onsamenhangende gang met de voorbenen. (Op deze foto zie je een smalle boom)

Harde en oneven vulling:

De vulling in zadels kan te hard en/of oneven worden na een tijdje, wat onnodige drukpunten op de rug van het paard veroorzaakt.

Op deze foto zie je ook een smalle ruimte tussen de kussens van het zade

Te smalle ruimte tussen de kussens van het zadel:

Als de ruimte tussen de kussens van het zadel niet breed genoeg is, zal het zadel druk uitoefenen op de wervelkolom, de spieren en de ligamenten. De schoft/rug kan niet genoeg bewegen. De kussens zullen kneuzingen veroorzaken aan deze kwetsbare zone en kunnen ernstige schade toebrengen. Het paard zal stijf bewegen in de rug, zal zich verzetten tegen het verzamelen en zal vaak krom bewegen.

Te brede zadelboom:

Een te brede boom kan even problematisch zijn als een te smalle boom. Het zadel zal achter de schouder en op de schoft drukken als de ruiter omhoog komt in draf en de achterkant van het zadel zal omhoog kiepen, waardoor er een knijpend effect ontstaat rond de schoft en een pijn aan de achterkant van het zadel.

Een zadel dat te lang is voor het paard:

Idealiter mag het zadel niet verder komen dan de laatste thoracale ruggewervel of laatste rib, anders komt het op de lendenwervels te liggen. Dit zal overmatige druk in de lendestreek veroorzaken, wat resulteert in het uithollen van de rug, rugpijn, gebrek aan verzameling en een zwakke spierontwikkeling.

Een zadel dat te klein is voor de ruiter:

Als een zadel niet groot genoeg is voor de ruiter, zal hij/zij op de achterkant van het zadel zitten, wat resulteert in overmatige druk op het overeenkomstige gebied op de rug van het paard en ernstige pijn veroorzaakt.

Terug naar boven

RUITERS KUNNEN HET PASSEN VAN HET ZADEL EN DE BALANS BEÏNVLOEDEN

De ruiter kan onevenwichtigheid veroorzaken, zelfs als het zadel perfect past. De ruiter kan scheef zitten en dus de natuurlijke balans van het paard verstoren. Een verkeerde houding van de ruiter zal ook de manier waarop hij/zij in het zadel zit, beïnvloeden en dit kan het paard uit balans brengen. Dit zorgt ervoor dat het paard overcompenseert en zal een effect hebben op de biomechanica van het paard en op het spierstelsel dat onder het zadel ligt.

Let op voor volgende aanwijzingen:

• Dagelijks de stijgbeugels moeten aanpassen
• Een gevoel dat het zitvlak ongelijk is
• Teveel bewegen in het zadel
• Voorover hellen
• Achter de beweging zitten
• Een ruiter met fysieke problemen (inclusief pijn aan de onderrug & overgewicht)

Terug naar boven

SYMPTOMEN BIJ HET PAARD

• Spierverlies of gebrek aan ontwikkeling in het gebied van het zadel en erbuiten. Overmatige druk sluit de bloedtoevoer naar de weefsels af en leidt tot verder verlies. Holtes ontwikkelen zich achter de schouder, samen met uitstekende schouderbladen en schoft.
  
• Overontwikkelde M. brachiocephalicus
• Gewoonlijke houding waarbij de schouders naar voor getrokken worden zodat ze loodrecht staand lijken. Uiteindelijk is het centrale zenuwstelsel getraind om deze houding als normaal te herkennen en blijft het paard in deze houding zelfs wanneer het niet bereden wordt. We beschrijven dit gewoontepatroon als conformatie.
  
• Ongemak moedigt het paard aan de lange rugspieren samen te trekken. Dit veroorzaakt een holle houding wanneer het paard bereden wordt, wat het hoofd omhoog brengt en het bekken los maakt. Dit kan leiden tot problemen met betrekking tot het heilig- en darmbeen en tot een slechte ontwikkeling van de toplijn. Het paard is op de voorhand.
  
  Good and Poor Movement diagrams
• Bokken, steigeren, verzet
• Angst voor het singelen
• Verkorte gang
• Houding met hoog geheven hoofd
• Werken op de voorhand
• Onwil om te buigen
• Benen niet optrekken over hindernissen
• Gebrek aan verzameling
• Niet vooruit gaan
• Aanstrijken
• Hoefgebreken, bokhoef, verandering in hoefstand
• Doorgezakte stand (te lage hielen)
• Spat, hoefkatrol
• Stress in sacro-iliacaal gewricht
• Rugpijn

Terug naar boven

ZADELPASSEN, ESSENTIËLE INFORMATIE

Je zadel, nieuw of tweedehands, zou gepast moeten worden door een lid van de Society of Master Saddlers (de Vereniging van Meester Zadelmakers).
 
Als je een zadeldoek of gelkussen gebruikt, moet je de zadelpasser informeren vooraleer het zadel gepast wordt. Een zadeldoek onder een zadel stoppen dat goed past zonder, is gelijk aan dikke sokken in schoenen stoppen die perfect passen zonder die sokken. Veel ruiters gebruiken graag een 'riser pad' (speciaal zadeldoek dat de positie van het zadel verandert) onder het zadel.  Ook al is het af en toe tijdelijk voordelig, heeft een `riser pad` over het algemeen de neiging het goed passende zadel uit zijn evenwicht te brengen en in extreme gevallen kan het de oorzaak zijn van ernstige problemen.

Elk paard zou zijn eigen zadel moeten hebben. Net zoals een paar schoenen zich aanpast aan de voeten van de drager, zo neemt ook het zadel de contouren van het paard aan. Onwetende en nonchalante ruiters gebruiken één zadel op verschillende paarden ('Het is een duur zadel'…'Ik rijd beter met dat specifieke zadel'…) zonder even stil te staan bij de mogelijke gevolgen voor het paard

Je paard verandert regelmatig van vorm. De frequentie van deze veranderingen staat in verband met zijn leeftijd, training, behandeling enzovoort. Probeer een oog te ontwikkelen om deze veranderingen te herkennen.  Op een dagelijkse basis gezien, kunnen deze veranderingen onbeduidend lijken, maar over een periode van amper een week of zo kunnen ze verrassend belangrijk zijn.  Laat je zadels regelmatig nazien en laat eventuele, nodige aanpassingen doen.
 
Het zadel voor het jonge paard moet heel nauwkeurig gepast worden. De grootste zorg moet besteed worden aan het vermijden van elke schade die in zijn latere leven problemen kan veroorzaken.  Jonge paarden mogen nooit gelongeerd worden met om het even welk oud zadel ('het doet er niet toe, niemand zal ermee rijden').  De jonge rug is uitzonderlijk kwetsbaar en een schommelend/wippend zadel dat niet past, kan de oorzaak zijn van fysieke problemen die onomkeerbaar kunnen zijn. Sommige jonge paarden ontwikkelen zich heel snel en het zadel dat kort ervoor nog goed paste, kan al een aanpassing nodig hebben.
 
Het standaardzadel voor algemene doeleinden is een compromis en kan nooit zo goed aan de noden van individuele disciplines beantwoorden als specifiek ontworpen zadels.
 
Ongelijkmatigheid, hoe klein ook, in de gang van je paard, vooral achteraan, kan het zadel doen bewegen, wat rugpijn en meer kreupelheid veroorzaakt.
 
Opstijgen van op een opstijgblok zou niet beperkt moeten worden tot de minder atletische mensen!  Het is oneindig veel beter voor de rug van het paard en verhindert dat de zadelboom gedraaid wordt, wat zeker gebeurt als het zadel regelmatig gebruikt wordt als een hefboom.
 
Er moet altijd veel aandacht besteed worden aan de toestand van de zadelvulling. Onregelmatige, ongelijke of klonterige vulling kan drukpunten veroorzaken die de rug van het paard ernstige schade kunnen toebrengen.  Ernstige onregelmatigheid in de vulling kan ervoor zorgen dat het zadel op één kant steunt. Aan de andere kant, als het overmatig gevuld is, zal het zadel hard zijn, zich niet aanpassen aan de rug van het paard en drukplekken en rugpijn veroorzaken.
 
Het zitvlak van het zadel moet altijd vlak zijn wanneer bekeken van de zijkant.  Alle andere posities (i.e. voorover of achterover hellen) brengen het comfort en het welzijn van het paard in gevaar.
 
De ruimte tussen de kussens van het zadel moet altijd voldoende speling voorzien, zowel vooraan als achteraan, zowel met als zonder ruiter.

Terug naar boven

CONCLUSIE

Het slecht passen van het zadel en/of een slechte rijtechniek kunnen de gangen van het paard schaden, wat resulteert in een ongelukkig, weerspannig paard. Daardoor kan het paard in een verkeerde balans bewegen, wat ervoor zorgt dat hij dit compenseert met zijn lichaam (i.e. uithollende rug, niet verzamelen, etc.) In sommige gevallen kan dit leiden tot fysieke problemen, inclusief kreupelheid.

Het paard kan herstellen van spierverlies en/of een gecompromitteerde houding als de eigenaar/ruiter hem voorziet van een zadel dat precies past EN als de ruiter het paard rijtechnisch correct wil trainen om een correct gebalanceerde beweging onder het zadel te bereiken.

Je fysiotherapeut kan je helpen je paard te revalideren door een op maat gemaakt trainingsprogramma voor te schrijven om de spierontwikkeling van de toplijn te bevorderen.

The horse before using a correctly fitting saddle and the same horse 6 months later....

Referenties

• The Society of Master Saddlers www.mastersaddlers.co.uk.
• Carol Brett, Balance saddles seminar 2007.
• Joyce Harman, The horse's pain-free back and saddle-fit book, Kenilworth Press.
• Kay Humphries, Saddle Fitting, Allen Photographic Guides.

Terug naar boven